آسانسور کششی؛ مقابله با گرانش با استفاده از وزنه
آسانسور کششی با اتکا به وزنه تعادل و سیمبکسل حرکت میکند. در قیاس با هیدرولیک، انرژی کمتری در رفتوبرگشت مصرف میکند، سرعتهای بالاتری میدهد و برای تعداد طبقات بیشتر مناسب است.
آسانسور کششی چیست؟
گونهای قدیمی اما پرکاربرد از آسانسورها با اجزای کلیدی چون موتور، گیربکس (در مدلهای گیربکسدار)، وزنه تعادل و سیمبکسل. بهطور معمول در دو پیکربندی عرضه میشود:
- Geared (گیربکسدار): سرعت حدود ۱٫۷ تا ۲٫۵ m/s و ظرفیت تا ~۱۳۶۰۰ کیلوگرم؛ مناسب ساختمانهای کوتاه تا میانمرتبه (تا ~۷۶ متر).
- Gearless (بیگیربکس): کوپل مستقیم موتور به فلکه کششی؛ سرعتهای بالاتر با کیفیت حرکت بهتر، مناسب برجها و مسیرهای بلند.
آسانسور کششی چه تفاوتی با آسانسور هیدرولیکی دارد؟
- محرکه: هیدرولیک با جک/سیلندر و پمپ روغن؛ کششی با موتور، فلکه کششی، سیمبکسل و وزنه تعادل.
- بهرهوری انرژی: کششی بهدلیل وزنه تعادل توان کمتری در رفتوبرگشت میخواهد؛ هیدرولیک در پایینآمدن انرژی بازیابی ندارد.
- نرمی حرکت: هیدرولیک ذاتاً شروع/توقف نرمتری دارد؛ کششیِ درایودار (VVVF) نیز امروز بسیار نرم عمل میکند.
- ارتفاع/سرعت: کششی مناسب طبقات زیاد و سرعتهای بالا؛ هیدرولیک بیشتر برای مسیرهای کوتاه/میانکوتاه.
- فضا و هزینه نگهداری: هیدرولیک بدون وزنه/فلکه فضای کمتری میخواهد و سرویس آن عموماً سادهتر است؛ کششی به فضای شفت بیشتر نیاز دارد.
آسانسور کششی از چه اجزایی تشکیل شده است؟
- موتور (Machine Drive)
- کنترلگر سرعت (Overspeed Governor)
- تابلو/کابینت کنترل (Control Cabinet)
- کابین (Elevator Car)
- ریل راهنمای کابین و وزنه
- براکت و متعلقات نصب ریل
- قاب وزنه و ضربهگیرهای کابین/وزنه
- فلکهها (کششی/هرزگرد)
- دربهای کابین و طبقات + Apron
کابین از یکسو به موتور و از سوی دیگر به وزنه متصل است؛ وزنه بار مؤثر موتور را متعادل میکند. گاورنر در بیشسرعت یا پارگی بکسل، فرمان ایمنی را فعال میکند.
اصطلاحات آسانسور کششی
- سرعت نامی: بیشینه سرعت در حرکت عادی.
- طول مسیر حرکت: فاصله کف پایینترین تا بالاترین توقف.
- چاه/چاهک/بالاسری: فضاهای سازهای نصب، زیرکف و بالای آخرین توقف.
- سطح مفید کابین: متناسب با ظرفیت بار/مسافر تعریف میشود.
- درب کابین/طبقات: هماهنگ و معمولاً اتوماتیک؛ مگنت درب بازکن روی کابین عمل میکند.
عملکرد انواع آسانسور کششی
براساس تعلیق و مسیر بکسل: ۱:۱، ۲:۱، ۳:۱ و ۴:۱. حدود ۹۵٪ پروژهها ۱:۱ یا ۲:۱ هستند.
- ۱:۱: فلکه موتور + یک هرزگرد؛ سرعت کابین ≈ سرعت بکسل؛ توان بیشتر موتور نسبت به ۲:۱.
- ۲:۱: افزایش زاویه درگیری (α) و اصطکاک؛ کاهش لغزش و نیاز توان موتور؛ سرعت کابین نصف سرعت بکسل.
- ۳:۱ و ۴:۱: مشابه، با فلکههای بیشتر؛ برای قیود ویژه فضا/توان کاربردیتر.
روش اجرای ریل در آسانسور کششی
با توجه به نقشه و فضای چاه، ریلها در دو چینش رایج نصب میشوند: «وزنه از بغل» (ریل کنار کابین) و «وزنه از پشت» (ریل پشت کابین). انتخاب، تابع ابعاد چاه و جانمایی سازهای است.
تعداد درب های آسانسور کششی
- تکدرب: ورود/خروج از یک سمت.
- دو درب تونلی: روبهرو؛ ورود از یک سمت و خروج از سمت مقابل.
- دو درب مجاور: در دو ضلع مجاور برای انعطاف بیشتر معماری.
سیستم محرکه و تابلو فرمان در آسانسورهای کششی
دو رویکرد رایج: AC2 دوسرعته (شروع/توقف دو مرحلهای با شوک محسوس) و VVVF تکسرعته با درایو فرکانس متغیر که استارت/استاپ نرم و تراز طبقات دقیق را ممکن میکند. پیشرفت درایوهای AC زمینهساز جایگزینی گسترده موتورهای DC شده است.
مزایا و معایب آسانسور کششی
- مزایا: قابل استفاده در ارتفاع زیاد، سرعتهای بالا (تا ≥۲٫۵ m/s)، بهرهوری بالاتر بهدلیل وزنه تعادل.
- چالشها: هزینه اولیه بالاتر نسبت به هیدرولیک، نیاز بیشتر به فضا و دسترسی سرویس پیچیدهتر در برخی جانماییها.
آسانسور کششی را انتخاب کنیم یا آسانسور هیدرولیکی؟
- سرعت کششی بالاتر است؛ هیدرولیک معمولاً تا ~۱ m/s.
- هیدرولیک محدودیت مسیر/ارتفاع دارد؛ کششی برای برجها مناسب است.
- کششی راندمان انرژی بهتری دارد؛ هیدرولیک حرکت نرمتری ارائه میکند.
- سرویس/نگهداری هیدرولیک سادهتر و ارزانتر؛ نصب آن گاهی هزینهبرتر است.
- هیدرولیک فضای شفت کمتر؛ کششی به وزنه/فلکه نیاز دارد.
آسانسور کششی میتواند انتخاب مناسبی برای شما باشد
برای ساختمانهای پرتردد و مرتفع، کششی معمولاً دست بالاتر را دارد و از نظر سرعت محدودیت کمتری ایجاد میکند. برای مسیرهای کوتاه، نرمی حرکت و سادگی سرویس، هیدرولیک گزینهای جدی است. انتخاب نهایی باید بر پایه مسیر، ظرفیت، بودجه، فضا و کیفیت حرکت مدنظر انجام شود.
همیار مکانیک کوشا در تأمین و تعمیرات قطعات، شما را برای انتخاب بهینه و اجرای ایمن همراهی میکند.
سوالات متداول
1- آیا آسانسور کششی همیشه به موتورخانه نیاز دارد؟
نه؛ در مدلهای MRL (بدون موتورخانه) تجهیزات در بالاسری چاه جانمایی میشود، البته نیازمندیهای سازهای و سرویس باید بررسی شود.
2- افزودن درایو VVVF چه مزایایی دارد؟
استارت/استاپ نرم، تراز دقیق طبقات، کاهش مصرف انرژی و صدای کمتر.
3- آیا آسانسور کششی همیشه به موتورخانه نیاز دارد؟
خیر. آسانسورهای کششی سنتی معمولاً به موتورخانه در بالای چاه آسانسور نیاز دارند، اما مدلهای گیرلس بدون موتورخانه یا MRL میتوانند تجهیزات محرکه و تابلو فرمان را در فضای چاه یا نزدیک بالاترین طبقه جای دهند. این مدلها برای ساختمانهایی که محدودیت فضای موتورخانه دارند، انتخاب مناسبی هستند.
4- افزودن درایو VVVF چه مزایایی در آسانسور کششی دارد؟
درایو VVVF با کنترل پیوسته فرکانس و ولتاژ موتور، باعث شروع و توقف نرمتر کابین، کاهش شوک حرکتی، تراز دقیقتر در طبقات و کاهش مصرف برق میشود. همچنین این سیستم میتواند استهلاک قطعات مکانیکی و صدای عملکرد آسانسور را کاهش دهد.
5- آسانسور کششی برای چه ساختمانهایی انتخاب مناسبتری است؟
آسانسور کششی معمولاً برای ساختمانهای میانمرتبه و بلندمرتبه، برجها، مجتمعهای تجاری، اداری و ساختمانهای پرتردد مناسبتر است. سرعت بالاتر، امکان پوشش مسیرهای طولانی و بهرهوری انرژی بهتر به کمک وزنه تعادل، مهمترین دلایل انتخاب این نوع آسانسور هستند.
